Nee zeggen. Het is maar één woord. En toch is het voor veel mensen een van de moeilijkste woorden die er zijn.
Je weet dat je vol zit. Je hebt al genoeg op je bord. En toch hoor je jezelf ja zeggen. Tegen die extra klus, die afspraak waar je geen zin in hebt, die collega die “heel even” iets vraagt. Achteraf baal je. Een beetje van de ander. Maar vooral van jezelf.
Wie zoekt op grenzen stellen, vindt veel tips. Zeg vaker nee. Wees assertief. Kom voor jezelf op. Het klopt allemaal. Maar als het zo makkelijk was, had je het allang gedaan.
Daarom wil ik het hier over iets anders hebben. Niet over wat je moet doen. Wel over waarom grenzen stellen zo moeilijk is, en welke vaardigheden je kunt trainen zodat het steeds gewoner wordt.
Waarom grenzen stellen zo moeilijk is
De mensen die moeite hebben met grenzen zijn zelden zwak. Vaak zijn het juist de betrouwbare mensen. De betrokken collega, de ouder die alles regelt, de vriendin die altijd klaarstaat. Mensen die veel geven.
Dat is geen toeval. Ja zeggen levert meteen iets op. Rust, waardering, geen gedoe. Nee zeggen kost meteen iets. Ongemak, schuldgevoel, de angst dat iemand teleurgesteld in je is. Je brein kiest dan voor wat nu het prettigst voelt. Dat het je later energie kost, telt op dat moment niet mee.
En vaak is het oud gedrag. Ergens heb je geleerd dat je erbij hoort als je behulpzaam bent. Dat je goed bent als je het anderen naar de zin maakt. Dat werkte toen. Alleen loopt de rekening nu op.
Ben jij een people pleaser?
Er is inmiddels een woord voor: people pleaser. Iemand die het anderen naar de zin maakt, ook als het jezelf te veel kost. Misschien herken je een paar van deze signalen.
- Je zegt ja voordat je hebt nagedacht.
- Je voelt je schuldig als je iets weigert, ook als je reden goed is.
- Je legt uitgebreid uit waarom je iets niet kunt.
- Je merkt pas ’s avonds hoe moe je bent.
- Je weet goed wat anderen willen, maar minder goed wat je zelf wilt.
Herken je jezelf? Dan is er niets mis met je. Pleasen is geen karakterfout. Het is een gewoonte. En een gewoonte kun je veranderen.
Grenzen stellen begint niet bij nee zeggen
Wat ik vaak zie: mensen willen meteen bij de laatste stap beginnen. Het nee. Maar een grens begint eerder. Je moet eerst merken dát hij er is.
In het Model voor Mentale Fitheid raakt grenzen stellen vooral aan twee pijlers. Zelfwaardering: de relatie met jezelf, hoe je met jezelf omgaat en hoe je bij jezelf blijft. En Richting: wie en wat voor jou belangrijk is en hoe dat terugkomt in de manier waarop je leeft. Want elk nee is ook een ja. Tegen je rust, je gezin, je eigen werk, jezelf.
Daarop staan zes vaardigheden. Bij grenzen stellen komen ze alle zes langs.
Opmerken. De signalen dat je over een grens gaat. Een strak gevoel in je borst, je kaken op elkaar, een zucht, dat korte “ja hoor”. Je lichaam weet het vaak eerder dan je hoofd.
Belonen. Merk je dat je over een grens gaat? Zeg dan tegen jezelf: “Goed dat ik het zie.” Je hoeft het nog niet op te lossen. Zo leert je brein dat opmerken de moeite waard is, en merk je het de volgende keer iets eerder.
Benoemen. Woorden geven aan wat je denkt, voelt of ervaart. “Ik merk dat ik hier eigenlijk geen ruimte voor heb.” Dat helpt ook als je het daarna tegen de ander zegt.
Bevestigen. Erkennen wat je ervaart, zonder dat het eerst anders hoeft. “Ik voel me schuldig, en dat mag er zijn.” In plaats van jezelf ondermijnen met “ik stel me aan”.
Verbinden. Je verbinden met wie en wat voor jóu belangrijk is. Daar zeg je ja tegen als je nee zegt. Een grens is geen muur; vaak worden je relaties er juist beter van.
Bijsturen. Kiezen wat je wél doet. Een nee, een kleiner ja, of een ja op een later moment.
Grenzen aangeven op je werk
Op het werk voelt een grens vaak extra spannend. Je wilt niet lastig zijn. Je wilt laten zien dat je je inzet. En er is altijd wel iemand die “het even snel” nodig heeft.
Toch hoeft een grens op je werk geen weigering te zijn. Vaak is het een vraag. Een paar zinnen die helpen:
- “Ik kom er morgen op terug.”
- “Ik wil dit goed doen. Als ik dit erbij neem, wat mag er dan later?”
- “Vandaag lukt het niet. Donderdag wel.”
Merk op wat er gebeurt. Meestal is de reactie veel milder dan je had verwacht. En je collega weet voortaan waar hij aan toe is.
Werkgevers hebben hier zelf ook belang bij. Wie steeds over zijn grenzen gaat, houdt dat niet eindeloos vol. Daarom vergoeden veel werkgevers ons traject. Zo vraag je dat aan.
Het schuldgevoel mag mee
Veel mensen wachten tot nee zeggen goed voelt. Dat moment komt meestal niet als eerste.
Eerst doe je het, met het schuldgevoel erbij. Daarna wordt het lichter. Dat is de pijler Acceptatie: ruimte laten voor wat je ervaart, zonder dat het eerst hoeft te veranderen om verder te kunnen. Je hoeft een gevoel niet kwijt te zijn om te doen wat je belangrijk vindt.
Hetzelfde geldt voor assertiviteit. Dat is geen eigenschap die je wel of niet hebt. Het is een vaardigheid. Je bouwt haar op zoals je conditie opbouwt: klein beginnen, vaak herhalen.
Oefen deze week één kleine grens
Kies deze week één kleine vraag van iemand. Niet de grootste. Zeg niet meteen ja. Zeg: “Ik kom erop terug.”
Neem dan een minuut. Merk op wat je lichaam doet. Benoem wat je eigenlijk wilt. En kies dan pas.
Misschien wordt het alsnog ja. Dat is prima. Je oefent niet het nee. Je oefent de pauze ervoor. Daar begint elke grens.
Je moet niks
Je hoeft niet ineens hard te worden. Je hoeft niemand teleur te stellen om te oefenen. En je hoeft niet eerst vast te lopen voordat je hiermee mag beginnen.
Henriëtte was jarenlang degene bij wie iedereen terecht kon. Lees haar verhaal over hoe ze leerde dat nee ook een antwoord is.
Wil je dit samen met iemand oefenen? Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek met een trainer bij jou in de buurt.
Stop met moeten. Start met trainen.
