“Ik ben er wel maar ik ben er niet. In mijn hoofd heb ik last van een tinnitus, een voortdurende piep in mijn oren. Ik kan er wel mee leven, maar als de druk op het werk hoog is krijg ik er meer last van en komt er een migraine achtige hoofdpijn bij. De laatste jaren merk ik ook dat het me allemaal extra energie kost. Ik heb meer tijd nodig voor mijn projecten. Zeker in die weken waar ik meer moet reizen. Regelmatig voel ik dan een duizeligheid opkomen. Ik ben minder scherp in mijn overleggen en pak eerder een borrel ’s avonds om de druk op mijn hoofd even weg te krijgen. Ik wil ook niet laten zien dat het me steeds vaker allemaal teveel is. Het punt is, aan de buitenkant zie ik er goed uit, maar men ziet niet hoe ik me voel.”
⁃ Rob, 45 jaar, consultant, getrouwd en vader van drie meiden
De huidige aanpak vanuit het Ziekte-Klachtenmodel
Ons huidige (zorg)systeem is reactief en gebaseerd op het Ziekte-Klachtenmodel. In dit model ligt de primaire focus op het voorkómen en verminderen van de fysieke en mentale klachten. Dat betekent dat iemand als Rob pas ondersteuning krijgt wanneer hij is uitgevallen, en dat er géén rekening wordt gehouden met het ‘mens zijn’ dat gedragsverandering zo lastig maakt.
Zoals het feit dat we:
- gewend zijn op de automatische piloot te leven;
- een snelle oplossing willen (voor ons probleem) en directe resultaat verkiezen boven succes op de langere termijn;
- ons op de korte termijn graag goed willen voelen;
- direct weerstand ervaren bij elke (gedrags)verandering;
- veel te grote resultaatdoelen stellen die niet haalbaar zijn waardoor we terugvallen in oud gedrag.
Veel interventies sluiten hier niet op aan, maar proberen grip te krijgen op de klacht middels controlestrategieën. Concrete voorbeelden zijn adviezen van onder andere de bedrijfsarts om even thuis te zitten en een paar weekjes rust te nemen, ondersteunende gesprekken met een coach of praktijkondersteuner van de huisarts, een (leefstijl)training volgen: ‘meer in balans zijn’, ‘lekker in je vel’, adem halen, een burn-out traject volgen, een workshop om de medewerker wat vitaler te krijgen, of vakantie nemen. Op zich prima interventies, maar niet als ze worden ingezet vanuit een klachtgerichte benadering waarbij het oplossen van het probleem centraal staat.
Het zal niet verrassen dat het Ziekte-Klachtenmodel, waarbij de primaire focus ligt op het bestrijden van fysieke en mentale klachten, beperkt werkt. Het is duidelijk dat een helder, op wetenschap gebaseerd model dat gericht is op het vergroten van mentale fitheid als competentie, ontbreekt. Het Gezondheid-Waardenmodel biedt het fundament voor een andere aanpak.
Het Gezondheid-Waardenmodel
Het Gezondheid-Waardenmodel, ontwikkeld door Dr. Heidi Stiegelis, is in tegenstelling tot ziekte en klachten, gericht op het bevorderen van gezond gedrag en mentale fitheid. Het geeft mensen het fundament voor een andere basishouding en het aanleren van concrete levensvaardigheden. Mentale fitheid is een competentie, die noodzakelijk is als het gaat om gezond te leven in de huidige maatschappij. Het model maakt dankbaar gebruik van Acceptance and Commitment Training (ACT), een evidence-based vorm van gedragstherapie, als wetenschappelijke basis.
Het Gezondheid-Waardenmodel heeft vier kenmerken.
- Ten eerste biedt het model een mensgerichte aanpak met aandacht voor gedrag. De persoonlijke beleving van de mens en diens eigen context, situatie en innerlijke drijfveren staan hier centraal.
- Een tweede kenmerk is de gewenste uitkomstmaat, namelijk een toename van mentale fitheid. Mensen laten nieuw gedrag zien dat in lijn is met wie en wat zij belangrijk vinden.
- Ten derde is de sleutel tot nieuw gedrag en verandering het trainen van het brein door vaardigheden te leren. Het trainen van de mentale fitheid is een competentie waarbij een belangrijke focus ligt op het versterken van de aandacht en bewuste besluitvorming (uit de automatische piloot stappen), het verhelderen van en verbinden met de persoonlijke waarden, tools voor acceptatie zodat de medewerker om kan gaan met innerlijke en externe belemmering en het vergroten van zelfwaardering, zelfzorg en zelfregie.
- Tot slot kenmerkt het Gezondheid-Waardenmodel zich door de positieve aanpak. De focus ligt op hetgeen de medewerker naartoe wil in alle domeinen van zijn leven en (méér) wil doen.
Met het Gezondheid-Waardenmodel verschuiven we de focus van klacht en ziekte naar de mens en gezond gedrag.
Mentale fitheid trainen op basis van het Gezondheid-Waardenmodel
Op basis van dit model ontwikkelde Dr. Heidi Stiegelis de Je Moet Niks-cursus. Het is de eerste cursus die durft om inhoudelijke thema’s (denk aan leefstijl, stress, slaap) los te laten en zich primair te richten op het trainen van de mentale component. Het biedt de mogelijkheid om in een korte periode mentaal fitter te worden en de benodigde vaardigheden aan te leren, rekening houdend met alle aspecten van het mens zijn.
Deelnemers leren ervaringsgericht vaardigheden waardoor zelfwaardering, zelfsturing en zelfzorg toenemen. Dit helpt hen bewustere keuzes te maken en een betekenisvol leven vorm te geven, ook als omstandigheden lastig zijn.
